BelRAI LTCF in Vlaamse woonzorgcentra
Werking, zorgplanning en de verhouding tot de KATZ-schaal — Vlaamse regelgeving, stand 2026. Informatief document, geen juridisch of medisch advies.
Begeleidend document: De KATZ-schaal in Vlaamse woonzorgcentra — het instrument dat de financiering en de categorie bepaalt. De twee horen samen gelezen te worden: KATZ stuurt de financiering, BelRAI de zorg.
Officieel al vervangen, in de praktijk nog geen gemeengoed
Met het Woonzorgdecreet van 2019[5] koos Vlaanderen ondubbelzinnig voor BelRAI als zorgplanningsinstrument. Sinds 1 juni 2023 is BelRAI LTCF verplicht in de woonzorgcentra en heeft het de KATZ-schaal als beoordelingsinstrument in feite opgevolgd. Toch duikt de KATZ-schaal nog overal op, om één reden: de financiering is nog niet aan BelRAI gekoppeld.
Het gevolg is een dubbel spoor: BelRAI stuurt de zorgplanning, KATZ stuurt (voorlopig) het geld. Wie wil begrijpen of een bewoner de juiste zorg krijgt, moet bij BelRAI en het woonzorgleefplan zijn; wie de tegemoetkoming en het personeelskader wil begrijpen, nog altijd bij de KATZ-categorie. Zolang de financieringshervorming niet is doorgevoerd, bestaan beide naast elkaar.
1. Wat het is en waarvoor het dient
BelRAI is geen enkele vragenlijst maar een familie van gestandaardiseerde interRAI-instrumenten[2] om de zorgnoden van kwetsbare personen op een gestructureerde, uniforme manier in kaart te brengen. Het doel is niet de financiering maar de zorgkwaliteit: betere, persoonsgerichte zorgplanning en opvolging doorheen de tijd.
Waar de KATZ-schaal de afhankelijkheidscategorie voor de tegemoetkoming vaststelt, levert BelRAI de basis voor het woonzorgleefplan — het individuele zorgplan dat het Woonzorgdecreet voor elke bewoner verplicht. BelRAI vervangt de KATZ-schaal dus niet als financieringsinstrument, maar als het instrument dat de reële zorgnoden beschrijft.
2. Twee instrumenten: Screener en LTCF
In het woonzorgcentrum zijn er twee BelRAI-instrumenten die ertoe doen:
| Instrument | Rol |
|---|---|
| BelRAI Screener | Een korte eerste inschatting van de zorgnood. Het WZC moet vóór de opname nagaan of er al een actuele BelRAI-inschaling beschikbaar is; zo niet, kan het een Screener afnemen of een bestaande aanpassen[1]. |
| BelRAI LTCF | De uitgebreide inschaling (Long-Term Care Facilities) die in het WZC standaard wordt gebruikt, omdat de grote meerderheid van de bewoners ernstige en langdurige zorgnoden heeft. Dit is het eigenlijke zorgplanningsinstrument. |
3. Wat BelRAI meet — en waarin het van de KATZ-schaal verschilt
BelRAI LTCF brengt het fysiek, psychisch, cognitief én sociaal functioneren in kaart, op een uniforme manier en systematisch opgevolgd doorheen de tijd. Het bereik is veel ruimer dan de acht KATZ-items: pijn, communicatie, stemming en gedrag, cognitie, valrisico, voeding, huid en doorligwonden, sociale omgang, en meer. Volgens de Vlaamse overheid brengt BelRAI geregeld aandachtspunten aan het licht waar het zorgteam zich vóór het gebruik niet van bewust was[1].
| KATZ | BelRAI LTCF | |
|---|---|---|
| Hoofddoel | Financiering & afhankelijkheidscategorie | Zorgplanning & kwaliteit |
| Wat het meet | 6 fysieke ADL-items + 2 oriëntatie-items | Fysiek, psychisch, cognitief én sociaal functioneren |
| Wie vult in | Verantwoordelijke verpleegkundige / arts | Multidisciplinair zorgteam |
| Uitkomst | Eén categorie (O/A/B/C/Cd/D) | Zorgschalen, CAP’s en individuele statistieken |
| Opvolging | Bijgesteld bij wijziging (niet automatisch) | Bedoeld om evolutie systematisch op te volgen |
| Stuurt de financiering? | Ja (voorlopig) | Nog niet |
4. Hoe de inschaling verloopt
De BelRAI-items worden niet door één persoon ingevuld, maar door het multidisciplinair zorgteam[4], op basis van drie bronnen: het zorgdossier, eigen observaties, en gesprekken met de bewoner, de naasten en de zorgverleners. Iedereen die bij de zorg betrokken is — verpleegkundigen, zorgkundigen, paramedici en anderen — kan input leveren.
Een inschaling levert drie soorten resultaten op:
- Zorgschalen — een beeld van het functioneren (bv. een pijnschaal, een communicatieschaal) en van risico’s (bv. het risico op een depressie of een doorligwonde).
- CAP’s (clinical assessment protocols) — aandachtspunten waar het functioneren kan verbeteren, of waar preventieve actie nodig is om achteruitgang te vermijden.
- Individuele statistieken — bij meerdere inschalingen kan de evolutie doorheen de tijd worden opgevolgd.
Die resultaten worden besproken op een multidisciplinair overleg en vertaald in een zorgplan op maat, in samenspraak met de bewoner en/of de familie. Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat de bewoner inspraak en regie krijgt over de eigen zorgdoelen.
5. De invoering — de “zachte opstart”
Elk woonzorgcentrum kreeg een periode van twee jaar om alle bewoners in te schalen, met tussentijdse doelstellingen:
| Mijlpaal | Doelstelling |
|---|---|
| 1 juni – 31 dec 2023 | Minstens 10% van de bewoners ingeschaald via BelRAI LTCF. |
| Vanaf 1 januari 2024 | Elke nieuwe bewoner ingeschaald, uiterlijk 8 weken na opname. |
| Uiterlijk 1 juni 2024 | Minstens 40% van de opgenomen bewoners. |
| Uiterlijk 1 januari 2025 | Minstens 70% van de opgenomen bewoners. |
| Uiterlijk 1 juni 2025 | Alle bewoners, behalve wie recent is opgenomen (8-wekenvenster). |
Sinds 1 juni 2023 is het gebruik van BelRAI LTCF een erkenningsvoorwaarde voor het woonzorgcentrum. Een bewoner die sinds de overgang geen BelRAI LTCF-inschaling kreeg, wijkt af van de regelgeving — los van de KATZ-categorie.
6. Assessment en financiering — twee sporen naast elkaar
Officieel vervangen, maar nog niet gekoppeld aan het geld.
- Assessment / zorgplanning: sinds 1 juni 2023 is BelRAI LTCF het beoordelingsinstrument; tegen 1 juni 2025 moest de zorgzwaarte van álle bewoners er via bepaald zijn.
- Financiering: de basistegemoetkoming voor zorg is nog niet aan BelRAI gekoppeld[3]. Zolang dat zo is, blijft de KATZ-categorie het instrument dat de tegemoetkoming — en dus het gefinancierde personeelskader — bepaalt.
Er is nog geen vastgelegde datum voor de koppeling, en evenmin een officiële aankondiging waarop we ons kunnen baseren. Tot dan is een goed BelRAI-profiel geen garantie op meer gefinancierd personeel: die twee zijn voorlopig ontkoppeld.
7. Wat de familie kan
De rechten van de familie liggen hier — net als bij de KATZ-schaal — vooral op het vlak van informatie en inspraak, niet op het vlak van de beslissing zelf.
- Inzage en afschrift. De BelRAI-gegevens maken deel uit van het zorgdossier. Is de bewoner wilsonbekwaam, dan oefent de vertegenwoordiger de patiëntenrechten uit en heeft die recht op inzage (binnen 15 dagen) en op een afschrift (de eerste kopie is gratis). Je kan dus het BelRAI-profiel opvragen, net zoals de KATZ-categorie.
- Inspraak in het zorgplan. BelRAI is uitdrukkelijk bedoeld om samen met de bewoner en de familie te worden besproken. Vraag om betrokken te worden bij de bespreking van het zorgplan.
- De twee beelden zeggen iets anders. De KATZ-categorie zegt wat het huis gefinancierd krijgt; het BelRAI-profiel zegt wat deze bewoner nodig heeft. Ze raken elkaar alleen bij de dagelijkse handelingen. Is het BelRAI-profiel zwaar op communicatie, pijn, stemming of valrisico, dan komt dat niet terug in de categorie — die domeinen zitten niet in de acht items. Dat is geen fout, dat is hoe de instrumenten werken. Wie dat weet, hoeft niet te zoeken naar een verklaring die er niet is.
- Breng eigen observaties in. Omdat de inschaling deels op observatie steunt, horen signalen die het team niet ziet (bijvoorbeeld gedrag dat vooral bij bezoek opduikt) actief te worden ingebracht — ze horen in de inschaling thuis.
- Bij een verhuis kan de inschaling mee. BelRAI-inschalingen worden bewaard in VIP BelRAI, de centrale databank. Delen met een zorgverlener van een ándere organisatie kan, op twee voorwaarden: een zorgrelatie én geïnformeerde toestemming — en die toestemming kan de vertegenwoordiger geven[9]. Gebeurt dat niet, dan is de KATZ-categorie vaak het enige wat een nieuw huis te zien krijgt. Hoe dat praktisch verloopt, staat bij de KATZ-schaal, sectie 11.
- Vraag herinschaling bij achteruitgang. BelRAI is bedoeld om evolutie op te volgen, maar beweegt niet vanzelf mee zonder dat iemand opnieuw inschaalt.
8. Grenzen en valkuilen
- Twee sporen, één misverstand. BelRAI stuurt de zorgplanning, KATZ stuurt (nog) het geld. Een goed BelRAI-profiel garandeert dus niet automatisch méér gefinancierd personeel.
- Een inschaling is maar zo goed als haar input. De kwaliteit hangt af van opleiding en van hoe grondig het team observeert en overlegt. Een slordig ingevulde BelRAI oogt volledig maar zegt weinig.
- Administratieve last versus zorginstrument. Omdat BelRAI (nog) niet financiert, bestaat het risico dat een voorziening het als een verplicht nummer afwerkt. Vraag of het profiel écht in de zorgplanning wordt gebruikt, en niet enkel ingevuld en opgeborgen.
- De rol van de arts is niet uitgeklaard. BelRAI LTCF wordt ingevuld door het multidisciplinaire zorgteam. Er is géén verplicht medisch luik dat de behandelend arts invult of valideert, en de inschaling bevat zelfs geen medicatielijst[6]. Wat van de huisarts gevraagd wordt, is medische gegevens delen bij opname. De huisartsenverenigingen stelden bij de invoering vast dat hun rol en de nodige vorming niet geregeld waren[7][8]. Voor de familie betekent dat: verwacht niet dat de behandelend arts vanzelf bij de BelRAI betrokken is. Wil je de medische kant erin, vraag dat dan uitdrukkelijk — via het zorgoverleg of via de CRA.
- Ook hier een momentopname-risico. Al is BelRAI ontworpen om over de tijd op te volgen, zonder herinschaling groeit de realiteit uit het dossier — precies zoals bij de KATZ-schaal.
Voor een aandoening die de KATZ-schaal structureel niet kan vatten — corticobasaal syndroom bijvoorbeeld, waar communicatie, structuur, nachtrespons en valpreventie bepalend zijn — is BelRAI juist het instrument dat die noden wél kan weergeven. De vraag “krijgt deze bewoner de juiste zorg?” hoort dan ook thuis bij BelRAI en het woonzorgleefplan, niet bij de KATZ-categorie. Ontbreekt een verplichte BelRAI LTCF-inschaling, dan is er geen deugdelijke basis voor de zorgplanning — een zelfstandig tekort.
9. Klacht- en beroepskanalen
| Kanaal | Bevoegdheid |
|---|---|
| Zorgkas van de bewoner (via mutualiteit) | Tegemoetkoming en KATZ-categorie (financiering) |
| Woonzorglijn (Departement Zorg) | Informatie- en klachtenkanaal — tel. 02 553 75 00 |
| Vlaamse Zorginspectie | Toezicht op kwaliteit, zorgplanning en erkenningsvoorwaarden (incl. BelRAI) |
| Interne klachtenprocedure van het WZC | Zorgplan, woonzorgleefplan, dagelijkse zorg |
| Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) | Geweigerde inzage in het dossier (GDPR) |
Bronnen
1. BelRAI binnen de ouderenzorg (verplichting, zachte opstart, zorgschalen/CAP’s, tijdlijn) — Departement Zorg: departementzorg.be/nl/belrai-binnen-de-ouderenzorg
2. BelRAI in Vlaanderen — Departement Zorg: departementzorg.be/nl/belrai-vlaanderen
3. Invoering BelRAI LTCF in woonzorgcentra (financiering nog niet gekoppeld, KATZ blijft in gebruik) — Solidaris, gepubliceerd in december 2022: corporate.solidaris-vlaanderen.be
4. Draaiboek BelRAI LTCF voor de implementatie in woonzorgcentra — Departement Zorg (pdf; geen publieke permalink teruggevonden op het moment van raadpleging).
5. Woonzorgdecreet van 15 februari 2019 (zorgplicht op maat, woonzorgleefplan) — Codex Vlaanderen: codex.vlaanderen.be
6. BelRAI in de woonzorgcentra — wat een huisarts moet weten (geen verplicht medisch luik; een BelRAI-beoordeling bevat geen medicatielijst) — Huisartsenvereniging Gent: hvg.be
7. De implementatie van de BelRAI in woonzorgcentra (de rol van huisarts en CRA als openstaande vraag) — Domus Medica: domusmedica.be
8. “Huisarts buitenspel bij BelRAI woonzorgcentra” — Medi-Sfeer, met prof. em. Jan De Lepeleire over het ontbreken van opleiding en rolafspraken bij de invoering: medi-sfeer.be
9. Digitaal gebruik van BelRAI (VIP BelRAI als databank; delen buiten de organisatie vraagt een zorgrelatie én geïnformeerde toestemming) — Departement Zorg: departementzorg.be
Bronstatus: de werking, de verplichting sinds 1 juni 2023 en de zachte-opstarttijdlijn zijn getoetst aan de pagina’s van het Departement Zorg. Eén punt blijft open: de exacte einddatum van de financieringsovergang KATZ → BelRAI LTCF. Bron [3], die onderbouwt dat de financiering nog niet aan BelRAI gekoppeld is, dateert van december 2022 — van vóór de verplichting zelf. Wij vonden nergens een aankondiging dat die koppeling intussen gebeurd is, maar dat is afwezigheid van bewijs, geen bewijs van afwezigheid. Een eerder vermeld cijfer (“tot 30% aandachtspunten”) is uit de tekst gehaald omdat het niet terug te vinden was op de geciteerde overheidspagina. Over de rol van de arts: dat er geen verplicht medisch luik bestaat, komt van een huisartsenvereniging[6]; wij vonden dat niet expliciet bevestigd of tegengesproken in een overheidsdocument. Bronnen [6] t/m [8] komen alle drie van huisartsenzijde en verdedigen een standpunt — dat de rol van de arts bij de invoering niet geregeld was, wordt er wel in alle drie onafhankelijk vastgesteld.